Tricksters?
Reynaert, Anansi en Nasreddin Hodja zijn zogeheten tricksters, figuren die je wereldwijd aantreft, in gesproken en geschreven verhalen uit alle tijden en in alle culturen. Ze verschillen onderling sterk, maar allemaal halen ze listige grappen uit – de ene satirisch en cynisch, de andere speels – en lappen ze geldende normen aan hun laars. Tricksters zijn altijd ook een beetje anarchisten en vaak speelt taal een belangrijke rol in wat ze uit- of aanrichten. In een aantal gevallen berokkenen ze mensen (en dieren) schade en leren ze anderen, of zelfs de maatschappij als geheel, een lesje. Veel tricksters zijn dubbelzinnige, ambivalente figuren: ze zijn weinig voorbeeldig, maar wekken toch sympathie. Tricksters zijn complexere figuren dan clowns of narren.
- verhaal Tricksterstreken van Marita de Sterck
- Tricksterles van Marita de Sterck
- Tiecelyn 22 over tricksters Wisahkitsjak, Kalulu, Loki, Nasreddin Hodja, Anansi de spin, Tijl Uilenspiegel, Reynaert de vos, Pua Moders, Peegie, Elsschots Boorman en Kiekerjan verschijnt vanaf januari 2010 in pdf op www.reynaertgenootschap.be
Anansi: klik hier.
Coyote: is een populaire mythologische figuur in veel indiaanse culturen in Amerika. Hij is goddelijk, alomtegenwoordig, kan van gedaante veranderen, verricht wonderlijke daden en treedt vaak ook op als slimme trickster, dikwijls als tegenstander van zijn broer Wolf.
Meer over Native American Trickster Tales op deze Engelstalige website.
Hermes (in het Latijn Mercurius): is de Griekse god die onmiddellijk na zijn geboorte met een list vee van zijn oudere collega-god Apollo steelt. Hij is de god van handelaars, brengt boodschappen van de goden naar de mensen en begeleidt mensen naar de onderwereld.
Kantjil: is een Indonesisch dwerghert dat in veel fabels voorkomt en waarover ook vandaag de dag nog nieuwe verhalen worden gemaakt. Hij is niet sterk en moet dus slim zijn. Kantjil is sluw tot immoreel, en slaagt er telkens weer in zich uit benarde situaties te redden.
Kitsune: is het Japanse woord voor ‘vos’, populaire figuren in Japanse verhalen, waar ze worden voorgesteld als intelligente wezens met magische krachten, zoals de kracht om een menselijke gedaante aan te nemen. Ze halen grappen uit die stout tot boosaardig kunnen zijn.
Loki: is een figuur uit de Noorse mythologie die van gedaante kan veranderen en allerlei slimme (en boosaardige) grappen uithaalt. Uiteindelijk hebben de goden hem voor altijd op in een grot opgesloten.
Nasreddin Hodja: klik hier.
Prometheus: bedriegt de Griekse oppergod Zeus, steelt het vuur om het aan de mensen te geven en wordt daarvoor wreedaardig gestraft: een arend pikt elke dag zijn lever uit, die vervolgens weer aangroeit. (Of Prometheus echt tot de tricksters kan worden gerekend, is voorwerp van discussie.)
Reynaert: klik hier.
Uilenspiegel: Tijl Uilenspiegel duikt voor het eerst op rond 1500 in Duitsland. Hij is dan een grappenmaker die mensen voor de gek houdt, niet altijd op de meest fijnzinnige manier. Uilenspiegel is het bekendst geworden door het gelijknamige boek van Charles De Coster uit 1867: samen met zijn vriendin Nele en zijn vriend Lamme Goedzak trekt hij er als een verzetsstrijder op uit en helpt de geuzen in hun strijd tegen de Spanjaarden.
Meer informatie over tricksters in het algemeen op deze Engelstalige website.
