De jagers, kippenhouders, hobbykwekers en landbouwers lieten deze zomer aan minster Crevits weten dat ze het aantal vossen moest verminderen. De Vlaamse natuur wordt te wild, lees meer in het artikel uit De Standaard.

Je kan er o.a. lezen hoe leep vossen zijn: ‘Hoe meer gejaagd wordt, hoe meer de vossen zich voortplanten, hoe groter de nesten zijn, en hoe stouter de vossen worden om hun vele jongen te voeden, en dus hoe meer kippen ze vangen.’

Karel VERHOEVEN, ‘De vos heeft het weer gedaan’, in De Standaard, 21 juni 2008 

De vossenpopulatie is als een plant. Hoe feller ze gesnoeid wordt, hoe krachtiger ze uitschiet

Ze verzamelen volgende maandag bij de kerk van Nederboelare, in de Vlaamse Ardennen bij Geraardsbergen, en leggen een bus in naar Brussel, naar het bureau van minister Hilde Crevits. De jagers, kippenhouders, hobbykwekers en landbouwers hebben maar één eis: verminder het aantal vossen. De Vlaamse natuur wordt te wild.

De antivossenlobby zal op de tafel van de minister een vuistdik dossier neerleggen, een aanklacht over wat de vos allemaal aanricht, zegt Leonce Nachtergaele, de schepen van Milieu (VLD) van Geraardsbergen, die het protest aanvoert. Hij heeft een lijst van tweehonderd gedupeerden opgesteld, slachtoffers van de nachtelijke strooptochten die vossen in Geraardsbergen, Galmaarden en Brakel houden, vooral in de brede band boven de taalgrens, ‘en dan zijn er nog zeker honderd slachtoffers waar ik nog niets van weet’. Laatst sneuvelden op één nacht nog twaalf konijnen uit één hok aan de Molenhoek. Sommige kwekers kregen dit voorjaar al vier keer vossen op bezoek. Ze bijten kippen de nek af, roven konijnen, ganzen en eenden, en volgens sommige kwekers zelfs geiten. Nachtergaele, die de steun kreeg van het voltallige schepencollege, spreekt van een echte vossenplaag. Het roofdier raakt aan wat de mens toebehoort. Het moet dood. Pas vijftien jaar geleden doken voor het eerst sinds 150 jaar de eerste vossen weer op in de streek en sindsdien laait elk voorjaar het debat over de vos passioneel op. In het nabijgelegen Herzele werd al een ‘antivossencomité’ opgericht, en ook andere politici uit de streek riepen al op om de vos weer uit te roeien. Nachtergaele, die behalve schepen van Milieu ook schepen van Landbouw en zélf landbouwer is, wil niet zover gaan. Maar er moet meer gejaagd worden. Volgens het nieuwe jachtopeningsbesluit dat op 1 juli van kracht wordt, mag op vossen gejaagd worden van 1 oktober tot 14 februari. Nachtergaele en zijn actievoerders ijveren ervoor om de vossenjacht het hele jaar door in heel Vlaanderen toe te staan. Daarnaast draagt Nachtergaele nog een andere, mysterieuzere eis mee naar de minister: ‘Degenen die de vossen massaal hebben uitgezet, moeten betalen voor de schade die de vossen nu aanrichten.’ In Zuid-Frankrijk doen ze het zo, hoorde Nachtergaele onlangs vertellen toen hij daar op reis was. ‘Zoals in Frankrijk hebben ze ook in de Vlaamse Ardennen tien jaar geleden links en rechts groepjes van acht vossen uitgezet. Iedereen hier in de streek weet wie dat gedaan heeft. Die vossen zijn beginnen te kweken, twee keer per jaar, en kijk naar de gevolgen.’ Zo blijft de vos een vreemde, ongenode gast.

Bestelwagentjes
Het mag vossenironie heten dat het protest over de vos oplaait in de gemeente die het grondigst onderzochte hoekje van Vlaanderen is als het over vossen gaat. Al tien jaar telt en monitort het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) minutieus elk vossennest in een gebied van tien bij tien kilometer. Ze oormerken jonge vossen, hangen ze zendertjes om de hals om hun migratie in kaart te brengen en dissecteren elke dode vos die er gevonden wordt. De Vlaamse Ardennen zijn ideaal vossenterrein, een mooie mengeling van open parklandschap met bos, en veel heuvels en taluds waar ze hun holen in kunnen graven. Wat hier aan de hand is met vossen gaat ook op voor de rest van Vlaanderen. Vijftien jaar geleden al hoorde het INBO de eerste geruchten over het uitzetten van vossen. ‘Ik heb elk mogelijk spoor onderzocht en nooit enige grond van waarheid gevonden’, zegt bioloog Koen Van Den Berge. ‘De vos is niet meegekomen in de bestelwagentjes van Nederlandse drugskoeriers, hij is niet uitgezet door groene activisten. Die complottheorieën zijn niet uit te roeien mythes. Zoals overal elders in West-Europa is de vos ook hier op eigen houtje teruggekomen.’ In de loop van de jaren heeft Van Den Berge met zijn team nog wel meer mythes over de vos ontkracht. Hun team huist in een onderzoekscentrum aan de voet van de steile heuvel die Geraardsbergen ook zijn Muur oplevert, er hangt de sfeer van een verafgelegen ranger station.

Snoeien
Tenzij alle vossen radicaal worden uitgeroeid, heeft de jacht op hen het tegenovergestelde effect dan men beoogt, stelt Van Den Berge na jarenlange veldstudie vast. Hoe meer gejaagd wordt, hoe meer de vossen zich voortplanten, hoe groter de nesten zijn, en hoe stouter de vossen worden om hun vele jongen te voeden, en dus hoe meer kippen ze vangen. De vossenpopulatie is als een plant, zegt Van Den Berge. Hoe feller ze gesnoeid wordt, hoe krachtiger ze uitschiet. Dat er vossen in Geraardsbergen zitten, en dat er geleidelijk meer komen, daarin hebben de klagers gelijk. Tot 2000 telden de onderzoekers van het INBO minder dan tien nesten, dan steeg het aantal naar vijftien, de voorbije twee jaar vonden ze er achttien. De onderzoekers lopen daarvoor elk jaar het hele gebied van honderd vierkante kilometer af. Dat kost vijftig werkdagen. ‘We kennen het terrein intussen door en door, en vossen zijn toch een beetje voorspelbaar. We kunnen misschien één nest missen, maar geen twee.’ Elk nest hoort bij een afgebakend territorium, daarin wonen moeder en vader vos, doorgaans een tot drie tantes - zij zijn de concubines voor de vader - en de kinderen, drie tot zes. De nesten in Vlaanderen zijn bijzonder groot, gemiddeld 6,6 jongen. Tegen de vroege zomer, wanneer de jongen uitzwermen, wonen er alles samen dus 180 vossen op honderd vierkante kilometer. Daarvan blijven er na de winter honderd over, ongeveer 1 per vierkante kilometer. In vergelijking met andere Europese landen is dat weinig. Maar in het Vlaamse landschap, met zijn lintbebouwing, verkavelingen, verspreide landelijke huizen en kleine woonkernen tussen de velden, is het onvermijdelijk dat de vos ook gaat jagen in de tuinen van de mens. Het boerenverstand zegt dat vossen afschieten soelaas brengt. Maar dat populaire beeld van rondzwervende vossen die als wilde rovers willekeurig toeslaan, klopt helemaal niet, zegt Van Den Berge. Een vos blijft op zijn territorium. Schiet die vos af, en een andere neemt zijn plaats in. Jonge vossen trekken tot veertig kilometer ver. Met subtiele sociale en biologische mechanismen reguleren vossen hun eigen populatiedruk. Als er meer plaats vrijkomt, krijgen ze meer jongen per nest. De ‘tantes’, die anders onvruchtbaar zijn, of hun jongen spontaan aborteren, of hun pasgeboren jongen kannibaliseren, zullen wel succesvol jongen grootbrengen. Het vossenbestand dikt snel aan. Tot het voedsel op is. ‘Blijf van de vos af, en zijn voortplanting vermindert. Dat is mijn wetenschappelijk onderbouwde stelling’, zegt Van Den Berge.
Piramide
Een vossenpopulatie kan dus niet ontredderd zijn, zoals men soms graag beweert, zegt Van Den Berge. ‘Vossen staan bovenaan de voedselpiramide. Zij hebben geen vijanden nodig, zij regelen zichzelf aan de hand van het voedselaanbod.’ De jagers zijn het er vanzelfsprekend grondig mee oneens. ‘Die hele theorie klopt gewoon niet’, zegt Roland Van Liefde, afgevaardigd bestuurder van de wildbeheereenheid Vlaamse Ardennen, zeg maar van de 175 jagers uit de streek. ‘Ze blijft blind voor de cijfers. Wij zien het aantal vossen spectaculair stijgen. In 1990 schoten we er 8, vorig jaar schoten wij er 197. Het wordt almaar erger. De vos geeft ons de doodsteek.’ Het wildbestand heeft het al zwaar te verduren door de intensieve landbouw, de vossen oogsten de konijnen, patrijzen en fazanten die de jagers in de herfst willen afschieten. Het zijn dus lepe concurrenten. De nieuwe jachtregeling voor de volgende vijf jaar is al een kleine overwinning voor de jagers. Ze mogen in het voorjaar langer blijven schieten, tot in het broedseizoen, zodat ze ook drachtige vossen kunnen schieten. Ze willen nu nog een maand vroeger en een maand later blijven jagen, van september tot maart. Zo kunnen ze zowel de jonge dieren schieten die het territorium van de ouders verlaten, als de vossen die met een jong nest liggen. Dat laatste gaat tegen de jagersethiek in, ‘maar we moeten niet sentimenteel doen. We moeten praktisch zijn’, zegt Van Liefde. Nu schieten jagers gemiddeld één vos per vierkante kilometer. Van Liefde wil dat fors opdrijven, zodat er maar één vos per vijf vierkante kilometer overblijft. Dat betekent een flinke uitdunning van het bestand. Want het cijfer van één vos per vierkante kilometer dat het INBO de voorbije jaren heeft gemeten, klopt volgens hem niet. ‘Hun cijfers zijn niet objectief’, sneert hij. ‘Hun onderzoeksterrein is niet representatief. Ze baseren hun cijfers ook op de aantallen geschoten vossen die jagers aangeven. Maar veruit de meeste jagersgroepen geven officieel veel lagere cijfers door dan ze echt schieten. Ze zijn bang dat er dan nog meer vossen worden uitgezet. Al weet ik nu ook wel dat dat niet meer gebeurt. ‘Kijk, in Wallonië mag het hele jaar gejaagd worden, ook in Nederland, waarom mag het dan niet in Vlaanderen?’

Leeuwen
Het INBO promoot, net als de natuurverenigingen, een veel eenvoudiger en diervriendelijker oplossing: het vosbestendige kippenhok. ‘Wie kippen heeft, moet zorg voor ze dragen en moet ze elke avond in een beveiligde ren opsluiten. Zo simpel kan het zijn.’ De vos krijgt minder te eten, moet zijn territorium vergroten, en houdt vanzelf zijn populatie laag. En verder moet de mens er in het Vlaamse landschap maar mee leren leven dat er een roofdier door zijn tuin zwerft. Ook wie in de stad woont. In Brussel is de vos al vele jaren thuis, nu dringen ze stilaan ook Gent binnen. Het INBO wil in kaart brengen hoe dat gebeurt en publiceerde de afgelopen dagen in de lokale Gentse pers een oproep om vossen te melden. De sms’jes lopen met tientallen binnen, vooral uit de randgemeenten. Daar zitten veel sympathiebetuigingen bij, stedelingen staan kennelijk positiever (of romantischer) tegenover de vos dan plattelanders.’ ‘Maar overal waar hij steelt, wekt de vos chagrijn op. ‘Je kunt niet geloven hoe gelukkig we zijn dat de vossen onze kippen en kuikentjes doden’, sms’te een Gentenaar uit Wondelgem. ‘Misschien kunnen we ook leeuwen uitzetten.’
© 2008 Corelio